Omawiając drugą z gałęzi prawa własności intelektualnej, trzeba wskazać, iż Prawo Własności Przemysłowej (PWP) jest dziedziną prawa, która chroni wynalazki, wzory przemysłowe, znaki towarowe i oznaczenia geograficzne. Celem PWP jest zachęcanie do innowacji i tworzenia nowych technologii, a także ochrona przed nieuczciwą konkurencją oraz zapewnienie konsumentom możliwości identyfikacji produktów i usług o określonych cechach. Prawo Własności Przemysłowej jest istotnym elementem gospodarki, przyczyniając się do rozwoju i postępu społeczno-ekonomicznego.
Rys historyczny
Historia prawa własności przemysłowej sięga czasów starożytnych, gdzie rzemiosło i handel były ważnymi gałęziami gospodarki. W starożytnej Grecji istniały pewne formy ochrony własności intelektualnej, na przykład dla literatury i poezji, jednak były one związane z bardziej moralnymi i etycznymi kwestiami, aniżeli formalnymi regulacjami prawnymi. W średniowieczu istniała zasada, że każdy kto dokonał określonej ,,innowacji” mógł nią swobodnie handlować, ale dopiero po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia. To właśnie monarchowie mieli wtedy monopol na ochronę własności intelektualnej, w celu zachowania swojej władzy i zwiększenia zysków państwa[1].
W Republice Weneckiej w XV wieku rozpoczęto nadawanie przywilejów osobom, które wprowadzały innowacyjne technologie do produkcji. Te przywileje, zwane „patenty” (od włoskiego „patentum”), pozwalały na wyłączne korzystanie z wynalazku przez określony czas. Przywileje te były przyznawane przez władze weneckie w celu zachęcenia do innowacji i przyciągnięcia rzemieślników i wynalazców do miasta. Wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej w XVIII i XIX wieku, znaczenie ochrony wynalazków i innowacji wzrosło znacznie. Wielkie zmiany technologiczne i industrializacja wymagały skutecznych mechanizmów ochrony praw własności intelektualnej, aby zachęcać do inwestycji w rozwój technologii. W tym okresie powstało wiele nowych aktów prawnych i systemów patentowych w różnych krajach europejskich.
W 1883 roku podpisano Konwencję Paryską, która była pierwszym międzynarodowym traktatem w zakresie prawa własności przemysłowej. Konwencja ta ustanowiła zasady ochrony praw własności intelektualnej na szczeblu międzynarodowym i wprowadziła koncepcję wzajemnego uznawania patentów między krajami sygnatariuszami. W 1967 roku powołano zaś Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO), która ma na celu promowanie ochrony praw własności intelektualnej na szczeblu międzynarodowym i koordynację działań w tej dziedzinie.
W kontekście międzynarodowych aktów prawnych można wskazać także na Porozumienie Madryckie, przyjęte w Madrycie w 1891 roku, które to jest międzynarodowym porozumieniem, które umożliwia przedsiębiorstwom rejestrację i ochronę znaków towarowych w wielu krajach za pomocą jednego wniosku złożonego w Biurze Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Dzięki temu przedsiębiorstwa mogą łatwiej i bardziej ekonomicznie uzyskać międzynarodową ochronę swoich znaków towarowych.
Jakie regulacje w Polsce? Patenty
Regulacje dotyczącej tej gałęzi prawa zawarte są nie tylko w ramach aktów prawnych o międzynarodowym charakterze, ale także w ramach krajowych regulacji, co ma miejsce także w Polsce. W ramach prawa własności przemysłowej można wyróżnić kilka rodzajów ochrony:
- patentowa (dla wynalazków technicznych),
- wzorów przemysłowych (dla nowatorskich rozwiązań w dziedzinie wzornictwa) ,
- znaków towarowych (dla oznaczeń produktów lub usług) oraz inne[2].
Istotne dla tej gałęzi prawa są prawa patentowe. Chronią one wynalazki, czyli nowe i wynalazcze rozwiązania techniczne. Właściciel patentu ma wyłączne prawo do korzystania z wynalazku i zakazuje innym jego komercyjnego wykorzystania bez zgody. Patenty mogą dotyczyć urządzeń, procesów, substancji chemicznych i wielu innych innowacyjnych rozwiązań.
Co więcej, patent jest wyłącznym prawem, które nadaje wynalazcy prawo do korzystania z jego wynalazku oraz prawo wyłączności na produkcję, sprzedaż i rozpowszechnianie wynalazku przez określony czas. W zamian za publiczne ujawnienie szczegółów wynalazku, wynalazca otrzymuje prawo wyłączności do jego eksploatacji, co daje mu silną pozycję na rynku i motywację do inwestowania w dalsze badania i rozwijanie technologii. Patenty są udzielane – bez względu na dziedzinę techniki – na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania.
W Polsce procedura uzyskiwania patentu rozpoczyna się od złożenia wniosku o udzielenie patentu do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (UPRP). Wniosek powinien zawierać opis wynalazku w sposób wystarczająco szczegółowy, aby umożliwić jego powtórzenie przez specjalistów w dziedzinie, oraz przedstawienie żądanego zakresu ochrony. urząd prowadzi badania formalne i merytoryczne wniosku oraz przeprowadza ocenę nowatorstwa i poziomu wynalazku w stosunku do stanu techniki. Jeśli wynalazek spełnia kryteria nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej możliwości zastosowania, urząd może udzielić patentu wynalazcy[3].
Jak wskazywał zaś WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 marca 2017 roku: ,, Artykuł 24 ustawy definiuje cztery podstawowe wymogi stawiane rozwiązaniom, którym może zostać przyznana ochrona patentowa, tj. techniczny charakter rozwiązania, nowość, poziom wynalazczy oraz przemysłowe stosowanie. Wszystkie spośród wskazanych w tym przepisie wymogów są odrębne i niezależne oraz muszą być spełnione łącznie, by dane rozwiązanie mogło uzyskać ochronę patentową. Ocena poziomu wynalazczego powinna dotyczyć rozwiązania jako całości, a nie jego poszczególnych elementów tym niemniej przy ocenie poziomu wynalazczego można wziąć pod uwagę osobno poszczególne cechy rozwiązania, przy założeniu, że znawca z danej dziedziny techniki byłby w stanie połączyć je w całość i/lub dostosować do potrzeb”[4].
Wzory przemysłowe i znaki towarowe
Drugimi ze wskazanych są wzory przemysłowe. Chronią one nowatorskie rozwiązania w dziedzinie wzornictwa, takie jak kształt, wzór, kolorystykę czy fakturę przedmiotów użytkowych. Aby uzyskać ochronę wzoru przemysłowego, jego twórca musi zarejestrować go w odpowiednim urzędzie, gdzie zostanie zweryfikowany pod względem oryginalności i nowatorstwa. W odróżnieniu od patentów, wzory przemysłowe chronią zwykle jedynie wygląd produktu lub jego elementów, a nie jego funkcję.
Poza tym, istnieją także znaki towarowe – czyli symbole, logo, nazwy lub słowa, które identyfikują produkty lub usługi danej firmy i odróżniają je od produktów konkurencji. Rejestracja znaku towarowego daje jego właścicielowi wyłączne prawo do korzystania z oznaczenia i zapobiega używaniu go przez innych w sposób wprowadzający w błąd. Wreszcie, warto wspomnieć także o oznaczeniach geograficznych. Prawo własności przemysłowej obejmuje również oznaczenia geograficzne, które identyfikują produkty pochodzące z konkretnego regionu lub kraju, a posiadające określone cechy i jakość związane z tym pochodzeniem. Rejestracja oznaczenia geograficznego chroni przed jego nieuprawnionym użyciem przez podmioty spoza tego obszaru.
Prawo Własności Przemysłowej stanowi wobec tego bodziec dla innowacji i rozwoju technologicznego, ponieważ daje twórcom i przedsiębiorstwom możliwość korzystania z ekskluzywnych praw do wynalazków i wzorów przemysłowych, zachęcając ich do inwestowania w badania i rozwój. Posiadając prawa własności przemysłowej, przedsiębiorstwa i twórcy mogą chronić swoje inwestycje i uniknąć nieuczciwej konkurencji, która mogłaby skopiować lub wykorzystać ich innowacje bez zgody[5].
Nadto, rejestracja znaków towarowych umożliwia konsumentom identyfikację produktów i usług pochodzących od konkretnych producentów, co buduje zaufanie do marki i ułatwia dokonywanie wyboru zakupowego. Oznaczenia geograficzne promują zaś lokalne produkty i tworzą więź między regionem a jakością produktów, co sprzyja zarówno lokalnym gospodarstwom domowym, jak i turystyce[6].
Wobec tego, Prawo Własności Przemysłowej jest niezbędne dla ochrony innowacji, identyfikacji produktów i oznaczania pochodzenia geograficznego. Zapewnia twórcom i przedsiębiorstwom odpowiednią ochronę, motywując ich do tworzenia nowych technologii i rozwiązań. Prawo to odgrywa kluczową rolę w wspieraniu postępu społeczno-gospodarczego, a także w utrzymaniu równowagi między prawami twórców a interesami społeczeństwa.
[1] S. Grzybowski, Ochrona wynalazków, wzorów i znaków towarowych, (w): Encyklopedia podręczna prawa prywatnego, (red.) F. Zoll, J. Wasilkowski, t.2, Warszawa 1939, s. 1119.
[2] F. Zoll, Prawa na dobrach niematerialnych, (w): Encyklopedia Podręczna Prawa Publicznego (konstytucyjnego, administracyjnego i międzynarodowego) (red.) Z. Cybichowski, t. 2, Warszawa 1928, s. 701
[3] M. Kondrat [w:] H. Fedorowicz, M. Jezierska-Zięba, A. Przytuła, J. Stefańczyk-Kaczmarzyk, M. Kondrat, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2021, SIP/Lex.
[4] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2017 roku, sygn. akt VI SA/Wa 1554/16, LEX nr 2271826.
[5] M. Lampart [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1615), LEX/el. 2016.
[6] J. Szczotka [w:] T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Sitko, G. Tylec, J. Szczotka, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, SIP/Lex.