Naruszenie praw pacjenta przez lekarza to sytuacja, która – choć nie powinna mieć miejsca – w praktyce zdarza się stosunkowo często i może przybierać różne formy, od braku należytej informacji o stanie zdrowia, przez naruszenie prawa do wyrażenia świadomej zgody, aż po niewłaściwe traktowanie czy naruszenie godności pacjenta. W takich przypadkach kluczowe jest nie tylko rozpoznanie, czy doszło do naruszenia, ale również znajomość dostępnych środków prawnych i instytucji, do których można się zwrócić. W niniejszym artykule wyjaśniamy, jakie prawa przysługują pacjentowi, kiedy można mówić o ich naruszeniu oraz jakie kroki należy podjąć, aby skutecznie dochodzić swoich praw.
Odpowiedzialność cywilna za szkodę
Zgodnie z art. 415 ustawy Kodeks cywilny (k.c.) kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Wedle zaś art. 430 k.c. kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności.
Jak wskazuje zaś art. 361 k.c.:
§ 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
§ 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
To oznacza, że lekarz może ponosić odpowiedzialność deliktową za zaniechanie, a szpital ponosi odpowiedzialność jako podmiot zatrudniający (tzw. odpowiedzialność zwierzchnika). Warunkiem dochodzenia odszkodowania jest wykazanie winy (np. niedbalstwa lekarza), szkody (np. pogorszenia stanu zdrowia, konieczności intensywniejszego leczenia), a także związku przyczynowego między opóźnieniem a szkodą. Ciężar dowodowy spoczywa na tym kto, wywodzi z takiego twierdzenia skutki prawne.
Wspomnienia wymaga przy tym także art. 444 k.c., wedle którego:
§ 1. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
§ 2. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
§ 3. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.
Według zaś art. 445 § 1 k.c. wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
W przypadku zatem szkody majątkowej po stronie pacjenta możliwe jest dochodzenie odszkodowania, a w razie udowodnienia krzywdy (straty niemajątkowej, np. dodatkowy ból, cierpienia itp.) możliwe jest dochodzenie także zadośćuczynienia z tego tytułu.
Naruszenie praw pacjenta
Poza tym, jak wskazuje art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń.
Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych osoby wykonujące zawód medyczny kierują się zasadami etyki zawodowej określonymi przez właściwe samorządy zawodów medycznych (art. 8 ustawy).
Prawo do zadośćuczynienia potwierdza także art. 4 ust. 1 i 2 ustawy – w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. W razie zawinionego naruszenia prawa pacjenta do umierania w spokoju i godności sąd może, na żądanie małżonka, krewnych lub powinowatych do drugiego stopnia w linii prostej lub przedstawiciela ustawowego, zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez nich cel społeczny na podstawie art. 448 k.c.
W art. 448 § 1 k.c. wskazano natomiast, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. To oznacza, że za naruszenie praw pacjenta także możemy dochodzić zadośćuczynienia pieniężnego.
Jak dochodzić roszczeń?
Pierwszym krokiem powinno być sporządzenie i wysłanie pocztą listem poleconym za potwierdzeniem odbioru wezwania do niezwłocznego wykonania zobowiązania oraz ewentualnych innych roszczeń (odszkodowania lub zadośćuczynienia). Lekarz i placówka (szpital) ponoszą odpowiedzialność solidarną, zatem takie wezwania możemy wysłać jednocześnie do obydwu tych podmiotów.
O całym zdarzeniu możemy poinformować także Rzecznika Praw Pacjenta, który jest właściwy do wszczęcia postępowania w tego typu sprawach.
W razie braku możliwości dojścia do porozumienia polubownie, konieczne może okazać się wszczęcie postępowania sądowego przez wniesienie pozwu do właściwego sądu. W toku postępowania kluczowe będzie zapewne uzyskanie dokumentacji medycznej oraz opinia biegłego lekarza w sprawie.
Odpowiedzialność karna
Jeżeli opóźnienie naraziło pacjentkę na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, może wchodzić w grę art. 160 § 1 lub 2 k.k.: § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W praktyce wymaga to wykazania realnego zagrożenia. W razie potrzeby możliwe jest złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa – w formie ustnej lub pisemnej na Policji lub Prokuraturze.
Odpowiedzialność dyscyplinarna
Wreszcie, naruszenia praw pacjenta przez lekarza mogą stanowić także podstawę do poniesienia przez niego odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Wedle art. 53 ustawy o izbach lekarskich, Członkowie izb lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza, zwane dalej „przewinieniem zawodowym”.
Z uwagi na to, możliwe jest zatem złożenie skargi do rzecznika odpowiedzialności zawodowej, celem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Potencjalne konsekwencje dla lekarza obejmują katalog kar taki jak: upomnienie, nagana, kara pieniężna, zawieszenie prawa wykonywania zawodu, ew. pozbawienie tego prawa.
Wreszcie, możliwe jest także złożenie skargi do dyrekcji szpitala na działania lub zaniechania lekarza.
Podsumowanie pomoc prawna kancelaria Banino/Gdańsk
Naruszenie praw pacjenta przez lekarza może stanowić podstawę dochodzenia roszczeń cywilnych, w tym odszkodowania lub zadośćuczynienia, a także prowadzić do odpowiedzialności zawodowej (dyscyplinarnej). W poważniejszych przypadkach zachowanie lekarza może rodzić również odpowiedzialność karną. Kluczowe jest zatem podjęcie odpowiednich działań i skorzystanie z dostępnych środków prawnych w celu ochrony swoich praw.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w tego typu sprawach – skontaktuj się z naszą Kancelarią – kontakt@aslegaltax.pl