Od 1 września 2026 r. w prawie oświatowym zaczynają obowiązywać kolejne rozwiązania dotyczące oceny funkcjonowania dzieci i uczniów. Wokół zmian pojawiło się jednak wiele pytań i nieporozumień. Jednym z najczęściej powtarzanych stwierdzeń jest to, że od nowego roku szkolnego każda szkoła będzie musiała przeprowadzić ocenę funkcjonalną każdego ucznia.
To nie jest prawidłowe ujęcie nowych przepisów.
Zmiany wynikają przede wszystkim z rozporządzenia Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Rozporządzenie weszło zasadniczo w życie 14 kwietnia 2026 r., natomiast § 7 ust. 6 i 7 oraz § 8 zaczną obowiązywać od 1 września 2026 r.
Mit 1: Od września szkoła sporządza ocenę funkcjonalną każdego ucznia
Nie.
Nowe przepisy wiążą ocenę funkcjonowania z postępowaniem dotyczącym wydania orzeczenia lub opinii przez zespół orzekający poradni psychologiczno-pedagogicznej.
W ramach tego postępowania przewodniczący zespołu zwraca się do dyrektora szkoły o opinię o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia. O wydanie takiej opinii może również zwrócić się wnioskodawca. Szkoła ma następnie 10 dni na jej wydanie od dnia otrzymania prośby. Kopię opinii przekazuje się rodzicom dziecka lub ucznia albo pełnoletniemu uczniowi.
Warto więc mówić o nowych obowiązkach szkoły precyzyjnie. Nie chodzi o obowiązkową ocenę funkcjonalną każdego ucznia, lecz między innymi o przygotowanie odpowiedniej opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, jeżeli zostanie o nią zwrócona szkoła w związku z postępowaniem prowadzonym przez poradnię.
Mit 2: Ocena funkcjonalna to kolejna forma oceniania ucznia
Nie.
Ocena funkcjonowania ucznia nie jest kolejną oceną szkolną. Nie służy ustalaniu oceny z przedmiotu, klasyfikowaniu ucznia ani decydowaniu o jego promocji do następnej klasy.
Jej celem jest rozpoznanie sposobu funkcjonowania dziecka lub ucznia, jego potrzeb, trudności, mocnych stron, możliwości oraz czynników środowiskowych, które mogą wpływać na jego funkcjonowanie.
Rozporządzenie wskazuje, że ocena funkcjonowania ma być przeprowadzana przez zespół przed wydaniem orzeczenia lub opinii. Przy jej dokonywaniu uwzględnia się między innymi aktywność i uczestniczenie dziecka lub ucznia, funkcje i struktury ciała, a także wpływ barier i ułatwień występujących w środowisku nauczania i wychowania.
W praktyce oznacza to odejście od patrzenia wyłącznie na trudności ucznia. Znaczenie mają również jego zasoby, mocne strony oraz warunki, w których funkcjonuje.
Mit 3: Szkoła będzie zbierać informacje o całym życiu rodziny
Również nie.
Zmiany nie oznaczają, że szkoła otrzymuje nieograniczone uprawnienie do zbierania wszelkich informacji dotyczących życia prywatnego ucznia i jego rodziny.
Zakres informacji powinien pozostawać związany z zadaniami szkoły oraz celem, dla którego dana dokumentacja jest przygotowywana. Szczególnie istotne znaczenie mają tutaj zasady ochrony danych osobowych i RODO.
W przypadku opinii o funkcjonowaniu ucznia przepisy wskazują konkretne informacje, które powinny zostać w niej uwzględnione. Chodzi między innymi o funkcjonowanie ucznia w szkole, jego trudności, mocne strony i uzdolnienia, działania podejmowane przez nauczycieli i specjalistów, udzielaną pomoc oraz jej efekty, a także wnioski dotyczące dalszej pracy.
Nie oznacza to więc dowolności w gromadzeniu informacji o uczniu i jego rodzinie.
Co powinna zawierać opinia o funkcjonowaniu ucznia?
To jeden z najważniejszych praktycznych aspektów nowych przepisów.
Opinia przygotowywana przez szkołę powinna uwzględniać wyniki obserwacji funkcjonowania dziecka lub ucznia oraz działań diagnostycznych prowadzonych w placówce.
Przepisy wskazują między innymi na konieczność przedstawienia informacji dotyczących funkcjonowania ucznia, jego trudności, mocnych stron i uzdolnień. W przypadku uczniów objętych kształceniem specjalnym należy uwzględnić aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia.
Istotnym elementem będzie również opis działań podjętych przez nauczycieli, wychowawców i specjalistów w celu poprawy funkcjonowania ucznia. Opinia powinna wskazywać formy i zakres udzielonej pomocy, okres jej udzielania oraz efekty podjętych działań.
Na końcu powinny znaleźć się także wnioski dotyczące dalszej pracy z dzieckiem lub uczniem.
To oznacza, że przygotowanie takiej opinii nie powinno sprowadzać się do kilku ogólnych zdań w rodzaju „uczeń ma problemy z koncentracją” albo „uczeń dobrze funkcjonuje w klasie”.
Jakie obszary funkcjonowania ucznia będą analizowane?
Nowe przepisy odwołują się do obszarów aktywności i uczestniczenia wskazanych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
W przypadku ucznia uwzględniane są między innymi: uczenie się i stosowanie wiedzy, wykonywanie ogólnych zadań i obowiązków, porozumiewanie się, motoryka i poruszanie się, dbanie o siebie i samodzielność, życie domowe oraz wzajemne kontakty i związki międzyludzkie, a także życie w społeczności szkolnej i lokalnej.
Nie oznacza to jednak, że nauczyciel ma dokonywać diagnozy medycznej czy psychologicznej ucznia. Rolą szkoły jest przedstawienie informacji dotyczących funkcjonowania dziecka w środowisku placówki oraz działań podejmowanych w ramach jej kompetencji.
Ocena funkcjonalna a obowiązki nauczycieli i dyrektora
Nowe przepisy będą miały znaczenie przede wszystkim dla tych szkół, które zostaną poproszone o przygotowanie opinii o funkcjonowaniu konkretnego ucznia.
Dyrektor powinien w takiej sytuacji zadbać o sprawne zebranie informacji od nauczycieli, wychowawców i specjalistów oraz przygotowanie dokumentu zgodnego z wymaganiami określonymi w przepisach.
Znaczenie może mieć również wcześniejsza dokumentacja dotycząca udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Jeżeli szkoła prawidłowo dokumentuje podejmowane działania, ich zakres, okres realizacji i efekty, przygotowanie opinii dla poradni może być znacznie łatwiejsze.
Dlatego zmiany dotyczące oceny funkcjonalnej są również dobrym momentem, aby dyrektorzy sprawdzili, czy sposób prowadzenia dokumentacji dotyczącej uczniów pozwala później rzetelnie opisać ich funkcjonowanie.
Co nowe przepisy oznaczają dla szkoły w praktyce?
Najważniejsza zmiana polega na tym, że informacje przekazywane przez szkołę w ramach postępowania przed poradnią mają być bardziej uporządkowane i kompleksowe.
Nie wystarczy już ogólne stwierdzenie, że uczeń „ma trudności”. Istotne będzie wskazanie, na czym konkretnie te trudności polegają, jak uczeń funkcjonuje w środowisku szkolnym, jakie ma mocne strony, jakie działania podjęto oraz jakie były ich efekty.
Z punktu widzenia dyrektora oznacza to również potrzebę zadbania o odpowiednią organizację procesu przygotowywania takich opinii. Warto wcześniej ustalić, kto zbiera informacje, kto je opracowuje i w jaki sposób nauczyciele oraz specjaliści dokumentują swoje obserwacje.
Czy szkoły powinny już przygotować się do zmian?
Tak. Mimo że nowe przepisy dotyczące § 7 ust. 6 i 7 oraz § 8 zaczną obowiązywać od 1 września 2026 r., warto wcześniej przeanalizować stosowaną w szkole dokumentację i sposób dokumentowania wsparcia udzielanego uczniom.
Dla dyrektora szkoły szczególnie istotne może być sprawdzenie, czy nauczyciele i specjaliści posiadają informacje pozwalające później przygotować rzetelną opinię o funkcjonowaniu ucznia oraz czy dokumentacja pokazuje nie tylko występujące trudności, ale również podejmowane działania i ich rezultaty.
To właśnie ten praktyczny aspekt zmian może okazać się dla szkół najbardziej istotny.
Prawnik od prawa oświatowego – kiedy warto skorzystać z pomocy?
Zmiany w prawie oświatowym często wymagają nie tylko przeczytania nowych przepisów, ale przede wszystkim przełożenia ich na codzienną praktykę szkoły.
Prawnik specjalizujący się w prawie oświatowym może pomóc dyrektorowi w przeanalizowaniu obowiązującej dokumentacji, przygotowaniu procedur oraz uporządkowaniu zasad postępowania w sytuacjach związanych z pomocą psychologiczno-pedagogiczną i dokumentowaniem funkcjonowania uczniów.
W przypadku oceny funkcjonalnej szczególnie ważne jest, aby szkoła wiedziała, co należy dokumentować, jakie informacje mogą znaleźć się w opinii i jak prawidłowo przygotować dokumentację przekazywaną poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Podsumowanie – ocena funkcjonalna od września 2026 r.
Ocena funkcjonowania dziecka lub ucznia nie powinna być postrzegana jako kolejny szkolny system oceniania. Jej zadaniem jest przede wszystkim lepsze rozpoznanie funkcjonowania ucznia i jego potrzeb w związku z postępowaniem prowadzonym przez poradnię.
Najważniejsze jest również rozróżnienie pomiędzy oceną funkcjonowania przeprowadzaną przez zespół orzekający poradni a opinią o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia przygotowywaną przez szkołę na potrzeby tego postępowania. Od 1 września 2026 r. przepisy szczegółowo określają zakres tej opinii, w tym informacje o trudnościach, mocnych stronach, dotychczasowym wsparciu i jego efektach.
Dla dyrektorów i nauczycieli oznacza to przede wszystkim potrzebę dobrego przygotowania dokumentacji i uporządkowania sposobu opisywania funkcjonowania uczniów.
Potrzebujesz pomocy w zakresie prawa oświatowego?
AS Legal&Tax wspiera dyrektorów szkół, nauczycieli i placówki oświatowe w sprawach związanych z prawem oświatowym, w tym w analizie dokumentacji, przygotowywaniu procedur oraz dostosowywaniu praktyki szkoły do zmian w przepisach.
Jeżeli chcesz sprawdzić, jak przygotować szkołę do zmian dotyczących oceny funkcjonowania uczniów albo potrzebujesz pomocy w zakresie dokumentacji szkolnej, skontaktuj się z naszą Kancelarią.
📩 kontakt@aslegaltax.pl
Prawo oświatowe | Prawnik dla szkoły | Obsługa prawna dyrektorów i nauczycieli